Het Oude Hof in Bergen: buitenplaats uit 1643, park vrij toegankelijk

Een buitenplaats uit 1643, een kilometer van het centrum van Bergen, waar je gewoon doorheen kunt lopen. Het Oude Hof staat als complex in het rijksmonumentenregister onder nummer 512268, met het hoofdgebouw en de historische tuin- en parkaanleg als aparte onderdelen. De grond is van de gemeente Bergen. Het huis zelf is geen museum.

Kun je het park van Het Oude Hof zomaar in?

Ja. Zowel de VVV-site bezoek-bergen.nl als noordhollandseduinen.nl schrijft dat het park en het overbos, het Bergerbos, vrij toegankelijk zijn. Er is geen kaartje, geen poort waar je langs moet.

Twee dingen hebben we niet hard kunnen krijgen. Of er openingstijden gelden, bijvoorbeeld van zonsopkomst tot zonsondergang, staat wel op noordhollandseduinen.nl maar dan voor het Bergerbos van PWN, en dat is niet hetzelfde terrein als het landgoed van de gemeente. En waar de grens tussen die twee precies ligt, hebben we niet vastgesteld. In het Noordhollands Duinreservaat van PWN heb je wel een duinkaart nodig. Op het landgoed, gemeentegrond, is ons geen kaartplicht bekend.

Wat is er te zien op het landgoed?

Water, wallen en drie eilanden. Het zuidelijke, vierkante deel van de buitenplaats bestaat uit drie kunstmatig gegraven eilanden in een gracht. Op het middelste staat het huis, op het oostelijke ligt nog altijd de moestuin met een zeventiende-eeuwse slangenmuur, een achttiende-eeuwse tuinmanswoning en een negentiende-eeuwse kas. Op het westelijke eiland lag vroeger de boomgaard, die is er niet meer.

In de noordwest- en noordoosthoek liggen kunstmatige heuvels die als panoramapunt zijn opgeworpen, de kattebergen. Die liggen er nog. Langs de Eeuwigelaan, de Sparrenlaan en alle hoofdlanen behalve de Sluislaan liggen aarden sierwallen met greppels ernaast: de grond voor de wallen kwam uit die greppels. Ten oosten van de Roodeweg zitten de restanten van een ijskelder, herkenbaar aan een bult in het landschap. Op het voorplein staan twee lindebomen uit de beginfase van de aanleg.

Deze beschrijving komt uit het bestemmingsplan Landgoed ’t Oude Hof van de gemeente Bergen, gedateerd 23 oktober 2018, en uit de registeromschrijving van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Dat plan is inmiddels acht jaar oud. Wat daarin staat over begroeiing en onderhoud kan achterhaald zijn, de structuur zelf niet.

Hoeveel hectare het landgoed telt, hebben we niet kunnen achterhalen. Geen van de bronnen die we raadpleegden noemt een oppervlakte, dus staat hier geen getal. Wat we wel kunnen zeggen: het vierkante zuidelijke deel dat in OpenStreetMap als Landgoed Het Oude Hof is ingetekend meet ongeveer 400 bij 420 meter, en daarboven loopt het landgoed nog door in het rechthoekige noordelijke deel richting de duinvoet.

Waarom liggen de lanen zo strak op een rij?

Omdat de aanleg op muziek is gerekend. De registeromschrijving van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zegt dat de buitenplaats werd aangelegd volgens een zeventiende-eeuws classicistisch proportieschema gebaseerd op muzikale verhoudingen, in dat register aangeduid als septiemakkoord 15:6:5:4. Stichter Anthonis Studler van Surck correspondeerde daarover met de filosoof René Descartes.

Dat is geen anekdote van een rondleiding, het staat in het officiële rijksmonumentenregister. Wat je op de grond ziet, die kaarsrechte zichtassen en de dwarslanen er haaks op, is dus letterlijk uitgerekend.

Staat het oorspronkelijke landhuis er nog?

Nee, en het heeft er ook nooit gestaan. Het plan was een corps de logis op de kop van het voorplein met twee bouwhuizen ernaast. Die twee zijvleugels waren in 1660 klaar, het hoofdgebouw zelf is nooit gebouwd. Rond 1830 werd het westelijke huis afgebroken.

Wat je nu ziet is het oostelijke bouwhuis, in de negentiende eeuw verbouwd tot het neoclassicistische pand van vandaag. De verbouwing wordt gedateerd op 1852, nadat Van Reenen de heerlijkheid Bergen in 1851 had gekocht. Over zijn voornamen zijn de bronnen het niet eens: ONH noemt hem zowel mr. Jan Jacob als Jan Jacobus Henricus van Reenen, blooming schrijft Jacobus Henricus. We laten de voornaam daarom weg.

Van wie is Het Oude Hof?

Van de gemeente Bergen. Dat is het enige punt in de eigendomsgeschiedenis waarover alle bronnen het eens zijn, en het bestemmingsplan van 2018 bevestigt het: het landgoed ligt op grondeigendom van de gemeente. Het gebruik van de gebouwen loopt via erfpacht.

Wanneer de gemeente eigenaar werd, kunnen we niet vaststellen. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en ONH houden 1955 aan, een ander ONH-artikel schrijft 1952, en blooming zelf noemt 1962 met een erfpacht die tot 2062 loopt. Drie bronnen, drie jaartallen. We kiezen er geen.

Kun je het hoofdgebouw van binnen zien?

Alleen als bezoeker van wat erin zit. Het hoofdgebouw is geen museum en heeft geen vrije inloop. Het huis werd na de oorlog gebruikt door de Volkshogeschool en wordt nu geëxploiteerd door blooming, met restaurant Het Hof erin. In OpenStreetMap staat het gebouw dan ook met operator blooming en de website weareblooming.com.

Openingstijden en prijzen van dat restaurant staan hier niet: die veranderen, en de enige bron die telt is hethof.com. Elders op het landgoed zit filmhuis de Zwarte Schuur, een voormalige schuur die nu als bioscoop dienstdoet, plus een boerderij met kantoorfunctie en een terrein van de scouting.

Waar kun je parkeren?

Bij het landhuis liggen enkele plekken aan de Roodeweg, bereikbaar via de Eeuwigelaan. Wat daar staat aan borden, tarief of tijdvenster hebben we niet bij de bron gecontroleerd, dus noemen we geen bedrag.

Wel weten we dat parkeren hier al jaren het knelpunt is. Het bestemmingsplan van 2018 stelde vast dat het aanbod onvoldoende was en dat auto’s dwars in de Kijklaan stonden, dwars door een historische zichtas. De oplossing in dat plan was één centrale parkeerplaats van 85 plekken bij het scoutingterrein, bij een berekende behoefte van 91 plekken op vrijdagavond. Of die parkeerplaats er inmiddels ligt, hebben we niet geverifieerd. Kom op de fiets of te voet als het even kan: vanaf het centrum van Bergen is het hemelsbreed 0,98 kilometer.

Mag de hond mee?

Voor het Bergerbos ernaast geldt volgens noordhollandseduinen.nl een aanlijnplicht van 15 maart tot en met 15 juni, het broedseizoen. Daarbuiten mag hij daar los.

Voor het landgoed zelf hebben we geen hondenregeling van de gemeente Bergen kunnen vinden. Neem de regel van het Bergerbos dus niet klakkeloos over, dat is een ander terrein met een andere beheerder. Lees de borden bij de ingang.